Was Aristoteles de eerste scrummaster?

💡 In mijn werk als organisatieontwikkelaar laat ik me graag inspireren door denkers die verder kijken dan modellen en methodieken. Denkers die fundamentele vragen stellen over menselijk handelen, samenwerken en zingeving. In deze serie artikelen bespreek ik telkens één grote denker en een idee dat mij heeft gevormd in mijn werk.

Ik begin bij Aristoteles en zijn visie op eudaimonia: het goede, geslaagde leven. Zijn boodschap: geluk is geen 'staat waarin je verkeert' maar een 'activiteit die je verricht'. Gelukkig word je volgens Aristoteles door jezelf te bekwamen in 'goed doen', en dat 'al doende' steeds te verbeteren. Herkenbaar?

🌿Aristoteles en eudaimonia

Aristoteles (384–322 v.Chr.) geldt als een van de grondleggers van de westerse filosofie. In zijn Ethica Nicomachea onderzoekt hij een vraag die verrassend actueel is: wat betekent het om goed te leven? Zijn antwoord is het begrip eudaimonia, vaak vertaald als geluk, maar beter begrepen als menselijke bloei of waarachtige vervulling.

Eudaimonia is bij Aristoteles geen emotionele staat en ook geen optelsom van prettige ervaringen. Het is het resultaat van een leven waarin iemand zijn vermogens op een goede manier benut. Daarbij staat doelgericht handelen centraal: alles wat mensen doen, doen ze met het oog op een doel (telos). Het hoogste doel is eudaimonia.

Cruciaal is dat eudaimonia niet ontstaat door bezit, status of externe beloning, maar door het ontwikkelen en beoefenen van deugden (aretè). Deugden zijn stabiele karaktereigenschappen zoals moed, rechtvaardigheid, matigheid en praktische wijsheid (phronesis). Ze ontwikkelen zich niet door instructie alleen, maar door oefening en ervaring: door herhaaldelijk het juiste te doen in concrete situaties (praxis).

Aristoteles benadrukt bovendien dat de mens een sociaal wezen is. Eudaimonia is geen soloproject. Ze komt tot stand binnen relaties, gemeenschappen en instituties. Een goed ingericht polis (de gemeenschap) schept voorwaarden waaronder mensen hun vermogens kunnen ontwikkelen. Andersom dragen de deugden van burgers bij aan het floreren van de gemeenschap.

Deze wederkerigheid — tussen individu en collectief, tussen karakter en context — maakt Aristoteles’ denken bijzonder relevant voor organisaties nu.

⚙️ Praktische waarde voor organisatieontwikkeling

In veel organisaties wordt succes nog primair gedefinieerd in termen van efficiency, groei en meetbare output. Aristoteles nodigt uit tot een ander perspectief: wat betekent het dat mensen in organisaties goed werk doen?

Vanuit eudaimonia bezien is werk een belangrijke praktijk waarin mensen hun vermogens kunnen ontwikkelen. Dat vraagt om meer dan heldere doelen en KPI’s. Het vraagt om ruimte voor oordeelsvorming, morele afwegingen en vakmanschap. Met andere woorden: om phronesis.

Voor organisatieontwikkeling betekent dit een verschuiving van structuren en controle naar condities en praktijken. Hoe is het werk zo ingericht dat mensen kunnen leren, verantwoordelijkheid nemen en betekenis ervaren? Hoe stimuleren leiders niet alleen prestaties, maar ook karaktervorming — bijvoorbeeld door voorbeeldgedrag, dialoog en reflectie?

Ook agile transities krijgen vanuit dit perspectief extra diepgang. Zelforganisatie, multidisciplinaire teams en korte feedbackloops zijn niet alleen efficiënt, maar kunnen bijdragen aan eudaimonia — mits ze worden begeleid als leerpraktijken en niet als technische implementaties.

Eudaimonia maakt zichtbaar dat duurzame organisatieontwikkeling uiteindelijk draait om menselijke bloei in samenhang met organisatiedoelen.

❤️🔥 Hoe #Openpeople dit toepast

Bij Openpeople gebruiken we eudaimonia als kompas in onze eigen organisatie. We zien ons werk niet alleen als het realiseren van klantresultaten, maar als een praktijk waarin collega’s zich professioneel én persoonlijk ontwikkelen.

Voor ons is reflectie een structureel onderdeel van ons werk en we creëren en bewaken ruimte voor dialoog over lastige keuzes die we tegenkomen tijdens onze opdrachten. We verwachten van collega’s autonomie en eigenaarschap, maar ondersteunen dat met coaching, gezamenlijke kaders en bijvoorbeeld interactieve gildes, gericht op praktijk (het juiste doen in concrete situaties, ofwel praxis).

Samen blijven professionaliseren: Systemisch werken in het Valueminds gilde (link naar Linkedin)

In onze manier van samenwerken — transparant, iteratief en relationeel — proberen we de balans te vinden tussen presteren en ontwikkelen. Niet omdat het ‘zachter’ is, maar omdat we geloven dat organisaties die menselijke bloei serieus nemen, op de lange termijn beter functioneren.

Jouw ontwikkeling, jouw tempo: Waarom opleidingen bij Openpeople anders zijn (link naar Linkedin)

Ten opzichte van de gemeenschap is Openpeople ook helder: onder de noemer OpenUp stellen we ons open voor de maatschappij waar wij onlosmakelijk mee verbonden zijn en dragen we bij aan een betere wereld om ons heen. Ook hier doen we dit bij voorkeur praktisch:

Tassen inpakken voor kinderen die het nodig hebben! (link naar Linkedin)

Meer inspiratie?

🔥 Absolute aanrader is de thesis van Sue der Kinderen “Eudaimonia en Eudaimonic well-being behaviors – well-doing as a route to well-being at work.” Je vindt ‘m hier.

🌍 Over de maatschappelijke bedding: “brede welvaart en nieuw ondernemerschap” (shout out naar Ton van Kollenburg)

⚖️ Over ‘goed werk’ en karaktervorming in organisaties (ethiek & integriteit voorbij compliancy), een interessant overzichtsartikel over 'soft controls'.

En over de eigen professionalisering en ‘werkgeluk’:

• 📚 TIP: lees het boek “Je binnenste buiten” van Manon Ruijters
• 🧠 Google search of prompt AI op ‘agency’ en struin eens door je vondsten voor nog meer haakjes voor verdieping: https://en.wikipedia.org/wiki/Agency_(sociology)

Nog even dit...

Dit artikel is deel 1 van 12 in de serie van Openpeople’s “Grote denkers over werk en organisatie.” Wat deze denkers met elkaar verbindt, is dat zij allemaal voorbij de vraag “wat werkt?” kijken — en zich richten op waarom mensen doen wat ze doen, hoe organisaties leren, en wat goed werk eigenlijk betekent. In een tijd waarin organisatieontwikkeling vaak wordt teruggebracht tot modellen, roadmaps en implementaties, wilde ik ruimte maken voor reflectie. Niet als academische exercitie, maar als praktische bron voor beter organiseren, samenwerken en veranderen. Kortom, lerend organiseren.

De serie is bedoeld voor professionals in organisatieontwikkeling, leiderschap en transitie die:

• merken dat verandering zelden puur rationeel verloopt
• zoeken naar taal voor menselijkheid, leren en betekenis
• en nieuwsgierig zijn naar de ideeën achter onze signatuur en interventies als Openpeople

De komende periode publiceer ik deze 12 artikelen op LinkedIn; elke maand eentje. Elk artikel staat op zichzelf, maar samen vormen ze een samenhangend geheel met de storyline:

mens ➡️ mindset ➡️ gedrag ➡️ systeem & cultuur ➡️ transformeren

De opbouw van elk artikel volgt een herkenbare lijn in drie delen. In het eerste deel wordt de denker en zijn of haar theorie geintroducteerd, gevolgd door een vertaling naar de praktische toepassing en waarde bij organisatieontwikkeling, en afgesloten met een of meer voorbeelden hoe we dit we dit zelf doen binnen Openpeople. Practise what you preach. Ik hoop dat je er als lezer iets van opsteekt, daarbij is het voor mij als schrijver een oefening en reflectie.

Volg ons en je vindt oude en ontvangt toekomstige artikelen. Heb je suggesties of wil je van gedachten wisselen, aarzel niet en zoek me op!