AI zet de organisatie op haar kop. Hoe zorg jij dat de mensen bij kunnen blijven?
/ 6 minuten leestijd

Managing Director Change
Samenwerken in tijden van disruptie
AI verandert niet alleen hoe we werken, maar ook hoe organisaties zijn ingericht. Werk dat jarenlang in afdelingen was belegd, wordt opgeknipt, geautomatiseerd en opnieuw verdeeld. Daarmee verschuift het organiserend principe: niet de traditionele afdeling bepaalt nog hoe we samenwerken, maar de automatisering van kernprocessen bepaalt hoe mensen worden georganiseerd. Teams, rollen en loopbanen vormen zich rond die kernprocessen, ofwel business capabilities. Voor medewerkers betekent dit een fundamentele verandering: hun werk, hun plek en hun ontwikkelpad liggen opnieuw open.
Enterprise architecten herzien in hoog tempo systemen, processen en de onderliggende technologische infrastructuur, simpelweg doordat AI de mogelijheid hiertoe biedt. Voor (HR-)managers breekt daardoor een periode aan waarin twee dingen tegelijk moeten gebeuren. Medewerkers geruststellen, meenemen en de middelen geven om zich te ontwikkelen. En tegelijk proactief bouwen aan de organisatie van morgen. Voor klassiek HR alleen is dat een vrijwel onmogelijke opgave. Daarom pleit ik voor capability management als onmisbare derde pijler (naast architect en HR) van organisatieontwikkeling in deze disruptieve tijd.
Wat is capability management?
Het woord capability wordt doorgaans op twee manieren gebruikt. In de enterprise-architectuur is een business capability datgene wat een organisatie moet kunnen om haar kernactiviteiten uit te voeren. De architect kijkt daarbij vooral naar systemen, processen en passende technologie, nu en in de toekomst. Capability management (ook wel vermogens- of competentiemanagement) vult dit aan vanuit de mens. Het zorgt ervoor dat de workforce over de vermogens, vaardigheden en competenties beschikt, of kan gaan beschikken, die nodig zijn om deze business capabilities nu en straks te verrichten.
Focus op groepen
Capability management richt zich op groepen mensen en hun ontwikkeling op de langere termijn. Daarin verschilt het van lijnmanagement en traditioneel HR, die vooral kijken naar het functioneren van individuen of afdelingen. Het is strategisch werk, gericht op meerjarige organisatieontwikkeling, over afdelingen, teams of release trains heen. De capability manager denkt in groepen: alle Java-engineers, alle testautomatiseerders of alle scrummasters. Veel agile organisaties hebben hiervoor al gilden, chapters of tribes ingericht, vaak met een senior professional als gilde-, chapter- of tribe lead.
Samenwerking met HR
De capability manager overziet de samenhang tussen alle gilden, in relatie tot de architectuurplaat van de enterprise architect. Samen met HR bereidt hij of zij deze groepen voor op wat komen gaat. Denk aan het oprichten van nieuwe gilden en het inrichten van ontwikkelruimte per gilde: tijdig trainingen ontwikkelen of inkopen voor om- en bijscholing, en collectief leren organiseren in bijvoorbeeld communities of practice. Na verloop van tijd organiseren de gilden dit idealiter zelf, met behulp van direct zeggenschap over aan hen gealloceerde middelen. De capability manager regisseert dat proces. Zo krijgt HR ruimte voor de beleidsmatige kerntaken, zoals arbeidsvoorwaarden, verzuim en arbeidsmarktontwikkeling.
Samenwerking met architecten
Capability management en HR werken samen met enterprise architecten. Zo weegt de beschikbaarheid van capabilities op de arbeidsmarkt mee bij strategische keuzes over de technologische infrastructuur. Die keuzes raken ook de huidige medewerkers. Ook dat verdient een plek in het model waarmee architectuurontwerpen worden afgewogen.
De alliantie
Elke organisatie heeft HR en enterprise architecten, maar lang niet elke organisatie heeft capability management. Soms is het belegd bij de HR-businesspartner, maar in mijn ervaring is dat meestal een beleidsmatige rol, gericht op de juridische en economische kant van HR. Niet op de kwantitatieve en kwalitatieve ontwikkeling van de workforce.
Ook nu al zie ik dat AI vaak wordt ingekocht als een tech solution. De impact op de mensen in de organisatie wordt daarbij wel onderkend, maar is doorgaans ook van secundair belang. Met alles wat medewerkers af gaat komen lopen organisaties daardoor het risico dat HR volledig in beslag wordt genomen met reactief werk. De regie op duurzame organisatieontwikkeling komt daardoor in het geding.
Een goede capability manager werkt zij aan zij met zowel de architect als HR. AI heeft grote impact op de omvang en samenstelling van de workforce. Daarmee zie ik capability management een noodzakelijke derde pijler voor duurzame organisatieontwikkeling. Juist in tijden van disruptie. Bij Openpeople helpen we organisaties daarom om deze rol in te richten en op gang te brengen.
Begin vandaag
Je kunt in jouw organisatie nu al met capability management starten, ook als het er nog geen formele functie is. Mijn advies:
- Sla de brug. Organiseer actief het gesprek tussen architectuur en HR, in plaats van te wachten tot het vanzelf ontstaat.
- Maak een gap-analyse. Breng, met de architectuurplaat als onderlegger, in beeld welke capabilities nu aanwezig zijn, welke je in de toekomst nodig hebt en hoe de omvang van de workforce zich ontwikkelt.
- Begin met skills-matrices op teamniveau. Aggregeer ze op het niveau van waardeketens of afdelingen. Zo zie je welke capabilities er zijn, waar de zwakke plekken zitten en hoe vergrijzing en andere ontwikkelingen doorwerken.
- Stel een toekomstige skills-matrix op. Die maakt duidelijk wat er gefaciliteerd moet worden, en voor hoeveel mensen.
- Organiseer communities of practice. In gilden en vergelijkbare vormen trainen professionals niet alleen zelf, maar ontwikkelen ze samen hun vakgebied. Juist nu is collectief leren essentieel: het bewaakt de samenhang in de organisatie en helpt kansen te benutten. Samen weet je meer dan alleen.
- Werk in kortere cycli. Herijk je capability map niet jaarlijks, maar elk kwartaal.
Aan HR-professionals
- Schuif aan bij de architectuurplanning. Vraag niet alleen welke systemen er komen, maar ook wat dat van mensen vraagt, en wanneer.
- Ontwikkel mensen vóórdat de technologie er is. Leer- en ontwikkelpaden moeten klaarstaan vóórdat een systeem live gaat, niet pas tegelijkertijd.
- Investeer in AI-geletterdheid. Zorg dat medewerkers begrijpen wat AI kan en hoe ze het verantwoord inzetten.
- Werf en ontwikkel op leervermogen. In een vak dat zo snel verandert, is het vermogen om bij te leren belangrijker dan een specifieke vaardigheid van vandaag.
Aan architecten
- Maak bij elk architectuurbesluit de gevolgen voor mensen zichtbaar. Welke rollen veranderen, welke (technische) vaardigheden zijn nodig en welke verdwijnen?
- Deel je blik op de toekomst vroeg en breed. Niet alleen in het architectuurboard, maar ook met HR en leidinggevenden.
- Investeer in je eigen menskant. Verdiep je in verandering, leren en ontwikkeling, net zo serieus als in nieuwe technologie.
En samen: begin met één gezamenlijk capability-overleg per kwartaal. Architectuur, capability management en HR aan één tafel, met één vraag: wat komt er op ons af, en zijn onze mensen er klaar voor?
Afsluiting
Decennialang volgden mensen de techniek. AI biedt de kans om dat om te draaien, maar alleen als we het bewust organiseren. Het begint bij een architect die nadenkt over mensen, HR dat nadenkt over techniek, en capability management dat beide verbindt.
Openpeople richt capability management in en helpt organisaties met de opstart. Meer weten? Neem dan contact op met Suzanne Herfst (0646225874, [email protected]).